Centralna Biblioteka Wojskowa
Aktualności
Konferencja naukowa
22.10.2019

Przystanek Historia - Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki należy dzisiaj do najbardziej efektywnie działających w kraju ośrodków badawczych i upowszechniających wiedzę o zbrodniach reżimów totalitarnych a sowieckich w szczególności, dokonanych w XX wieku przeciwko obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej. Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN (BPiI IPN), organizator konferencji naukowej "Ślady Zbrodni - Oblicza Pamięci. Katyń-Łączka-Ravensbrück" z 22 października br. w Warszawie, ma w tym swój istotny udział. Celem konferencji było - jak czytamy w programie - ukazanie problemu poszukiwań i identyfikacji ofiar reżimów totalitarnych, "w kontekście swoistej rany rodzin, skazanych przez lata na niewiedzę o miejscu pochówku bliskich".


Otwarcia konferencji dokonał prof. dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, a zarazem jeden z największych dzisiaj znawców omawianej problematyki w naszym kraju. W swoim wystąpieniu prof. Szwagrzyk przypomniał m.in. skomplikowaną historię ujawniania sowieckich zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości po II wojnie światowej. Wiele uwagi poświęcił determinacji rodzin ofiar represji w dochodzeniu do prawdy, nawet po transformacji ustrojowej w naszym kraju, przy równoczesnej niechęci i mnożeniu przeszkód formalnych przez instytucje państwowe. Przykłady warszawskiej "Łączki" i podobnych miejsc w całej Polsce określił mianem "symbolu tęsknoty za utraconymi bliskimi".


Do udziału w konferencji zaproszonych zostało dziesięciu mówców z Polski, Federacji Rosyjskiej, Białorusi i Niemiec. Obrady toczyły się w trzech sesjach. Pierwsza, prowadzona przez Rafała Michlińskiego z BPiI IPN, została poświęcona miejscom sowieckich zbrodni oraz problematyce związanej z poszukiwaniami i upamiętnianiem ofiar.


Jako pierwszy głos zabrał dr Aleksander Gurianow z Ośrodka Badań, Informacji i Upowszechniania "Memoriał" w Moskwie, który mówił na temat transportów i dołów śmierci w Ostaszkowie, Kalininie i Miednoje. Kolejnym mówcą był prof. Igor Kuzniecow z Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego w Mińsku. W swoim referacie poświęconym Kuropatom jako miejscu masowych pochówków, skupił się na problemach związanych z poszukiwaniami i upamiętnianiem ofiar sowieckich represji.


Następny referat pt. "Rozstrzelani w Orszy" wygłosił Igor Stankiewicz. Ten dziennikarz i działacz Związku Polaków na Białorusi od lat gromadzi materiały o swoich przodkach rozstrzelanych w 1937 roku w Orszy przez NKWD i jest twórcą inicjatywy obywatelskiej "Kobylaki".


W sesji drugiej, której przewodniczyła dr Ewa Kowalska z BPiI IPN, zajęto się "Śladami obecności, pamiątkami i archiwaliami". Tę część sesji rozpoczęła prof. dr hab. Anna Drążkowska z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, która mówiła o "przedmiotach wydobytych z dołów śmierci" i o nowych metodach konserwacji znalezisk. Za przykład referentce posłużyły wyniki prac konserwatorskich z dwóch konkretnych stanowisk. Wiele uwagi przy tym poświęciła "drugiemu życiu" przedmiotów z pozoru banalnych - odzieży, drobiazgów osobistych i dewocjonaliów, tych "przyjaciół z przeszłości".


Temat o zasadniczym znaczeniu, z konieczności w wielkim skrócie - "Archiwalia ze zbiorów IPN w kontekście pamięci", przedstawiła Marzena Kruk, dyrektor Archiwum IPN. Spośród wielu wątków ukazanych przez prelegentkę, na szczególną uwagę zasługuje projekt adresowany do wszystkich zainteresowanych "Archiwum Pełne Pamięci". Jego celem jest gromadzenie i, być może uratowanie przed zniszczeniem, domowych oryginalnych dokumentów, ważnych z punktu widzenia upamiętnienia losów Polski i Polaków z perspektywy rodzinnej.


Sesję 3, zatytułowaną "Oczyma badaczy i archeologów" - poprowadziła dr Dominika Siemińska z BPiI IPN. Wypełniły ją następujące referaty: "Badania archeologiczno-ekshumacyjne mogił polskich oficerów w Katyniu, a nowe ślady zbrodni" (prof. dr hab. Marian Głosek, Uniwersytet Łódzki), "Pochówki ofiar reżimów totalitarnych - poszukiwania i ekshumacje" (prof. dr hab. Andrzej Kola, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), "Badania poszukiwawczo-ekshumacyjne miejsc pochówku obywateli polskich na Wschodzie" (prof. dr hab. Bronisław Młodziejowski, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie), "Interdyscyplinarny charakter poszukiwań ofiar zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych na przykładzie prac prowadzonych w miejscowościach Barut i Stary Grodków" na Opolszczyźnie) (prof. dr hab. Maciej Trzciński, Uniwersytet Wrocławski).


Spośród referatów zaprezentowanych na konferencji, prawie wszystkich poświęconych zbrodniom NKWD, wyróżniało się wystąpienie Pawła Woźniaka z Berlina, który przypomniał obóz w Ravensbrück, jako miejsce "pamięci i poszukiwań". Jego autor zwrócił uwagę na fakt, że wobec niezliczonych zbrodni sowieckich dokonanych na Polakach, w cieniu pozostały zbrodnie niemieckie, kierunek badań niesłusznie zaniedbany przez Polskę. Tymczasem historia nie znosi próżni a tę zaczęły wypełniać niemieckie inicjatywy lokalne. Przykład Ravensbrück pokazuje, że niejednokrotnie wątpliwej jakości i zupełnie ahistoryczne.


Całodzienne obrady zakończył panel dyskusyjny. Organizatorzy zapowiedzieli również publikację materiałów.


Godnym podkreślenia jest fakt, że zorganizowana przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN konferencja "Ślady Zbrodni - Oblicza Pamięci. Katyń - Łączka - Ravensbrück", przez cały dzień odbywała się przy pełnej sali. Przybyli na nią, oprócz prelegentów, przedstawiciele środowisk naukowych - szkół wyższych i instytutów badawczych, muzeów, bibliotek i, co w tych okolicznościach bardzo ważne - także krewni ofiar i członkowie organizacji kombatanckich. CBW reprezentował pełnomocnik Dyrektora Biblioteki ds. naukowych, dr Adam Gałkowski.


Po programie naukowym przewidziano wizytę studyjną w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie.


fot. 1fot. 2fot. 3fot. 4fot. 5fot. 6fot. 7

Tekst i zdjęcia: dr A. Gałkowski, pełnomocnik Dyrektora CBW do spraw naukowych
Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych