Centralna Biblioteka Wojskowa
Aktualności
Uroczystości patriotyczne w Forcie III Pomiechówek
29.07.2019
30 lipca, w rocznicę ostatniej egzekucji dokonanej przez Niemców w obozie-więzieniu Forcie III Pomiechówek, odbędą się uroczystości patriotyczne poświęcone ofiarom niemieckiego terroru.

Po raz pierwszy będzie można wejść na teren Fortu. W godz. 14:00-20:00 możliwe będzie zwiedzanie największego obozu-więzienia na Mazowszu (poza obozem zagłady w Treblince), a po Forcie oprowadzać będą przewodnicy-wolontariusze.



Obóz w Forcie III Pomiechówek podlegał Gestapo w Nowym Dworze, zajmował ok. 5 hektarów przedwojennego kompleksu umocnień Twierdzy Modlińskiej.


Do tej pory nie ustalono liczby więźniów i liczby ofiar, co wynika z braku dokumentacji więziennej zniszczonej przez Niemców 31 lipca 1944 roku oraz zaniedbań i niedokładności badań po wojnie. Ankiety sporządzone w 1945 roku przez sądy grodzkie na zlecenie ówczesnego Instytutu Pamięci Narodowej przy Prezydium Rady Ministrów określiły liczbę więźniów na ok. 50 tys., z czego zamordowano ok. 15 tysięcy.


Początkowo, po kampanii wrześniowej, krótko przebywali tu jeńcy wojenni, potem w okresie luty-kwiecień 1940 roku był to obóz dla polskich przesiedleńców (wyrzuconych ze wsi z terenów przeznaczonych dla osadników niemieckich), część więźniów zwolniono (kobiety z małymi dziećmi), część wywieziono na roboty do III Rzeszy. Według jednego z badaczy historii Fortu III w Pomiechówku, dr. Marka Tadeusza Frankowskiego, po kapitulacji Twierdzy Modlińskiej 29 września 1939 roku aż do marca 1941 roku Fort III stał pusty.


Faktyczny obóz w Pomiechówku powstał w marcu 1941 roku. Pierwszymi więźniami byli mariawici i mariawitki z klasztoru w Felicjanowie koło Płocka i starcy z miejscowego domu opieki - ok. 130 osób. Większość mariawitów przeżyła, część sióstr zakonnych skierowano do pracy w szpitalu w Płońsku. Starców i chorych zapewne zamordowano.


Później w Forcie III uwięziono ok. 6 tys. Żydów, osadzonych za nielegalny pobyt w różnych miejscowościach rejencji ciechanowskiej (obszar wcielony do III Rzeszy). Większość Żydów zamordowano na miejscu lub w okolicznych lasach. W ciągu dwóch-trzech miesięcy ich pobytu w Forcie III w 1941 roku obóz nazywany był gettem żydowskim.


Następnie w Forcie przeprowadzono prace adaptacyjne, by dostosować go do funkcji więzienia śledczego. Przetrzymywano tam wtedy Polaków, głównie z terenu północnego Mazowsza. Pierwsza wzmianka o egzekucji (po likwidacji Żydów) pochodzi z 23 listopada 1942 roku, stracono wtedy Bronisława Makowskiego. Znane są daty wielu innych egzekucji na terenie Fortu III, np. 25 czerwca 1943 roku Niemcy powiesili 153 więźniów: 30 mieszkańców wsi Beliny, 70 ze wsi Zamość, 26 z Górek i jednego z Nart, w latach 1943-1944 roku rozstrzelali lub powiesili wielu żołnierzy Podziemia, wielu przedstawicieli polskiej miejscowej inteligencji.


30 lipca 1944 roku odbyła się ostatnia egzekucja dokonana na polskich więźniach. Dzień wcześniej, w związku ze zbliżającą się linią frontu, ocaleli przy życiu więźniowie zostali zapędzeni na stację kolejową w Modlinie, skąd miał ich zabrać pociąg ewakuacyjny. Ponieważ pociąg do godzin popołudniowych nie nadjechał, Niemcy zdecydowali o powrocie więźniów do Fortu. Więźniów zmuszono do kopania dołów, a następnego dnia odbyła się masowa zbrodnia. Więźniowie szli na egzekucję oszołomieni, chwiejąc się na nogach, wielu miało ręce związane drutem kolczastym. Przed południem Niemcy zaczęli zabijać - śmierć poniosło 281 osób. Po egzekucji została zniszczona obozowa dokumentacja.


Po ostatniej egzekucji Fort III stał przez pewien czas pusty, na przełomie sierpnia i września 1944 roku został zajęty przez Wehrmacht. Na terenie Fortu więziono wówczas grupę radzieckich jeńców wojennych i nielicznych niemieckich dezerterów (łącznie kilkaset osób).


W latach 1952-2006 Fort III był składnicą amunicji Wojska Polskiego.


Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych