Centralna Biblioteka Wojskowa
Aktualności
Zamach na Kutscherę
31.01.2019
1 lutego 1944 roku oddział specjalny Kedywu Komendy Głównej AK "Pegaz" dokonał w Alejach Ujazdowskich w Warszawie udanego zamachu na dowódcę SS i Policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa SS-Brigadeführera Franza Kutscherę.

Atak trwał 1 minutę i 40 sekund.

Franz Kutschera został szefem SS i policji w dystrykcie warszawskim 25 września 1943 roku i od początku swojego urzędowania nasilił terror w stosunku do ludności cywilnej, między innymi gwałtownie wzrosła liczba egzekucji ulicznych. Generał, nazywany "Katem Warszawy", zdając sobie sprawę z możliwego odwetu, nie upubliczniał swojego nazwiska, a wszelkie rozkazy podpisywał "Dowódca Policji Bezpieczeństwa i SD na dystrykt warszawski". Terror wzmógł się tak bardzo, że już w październiku 1943 roku, czyli po miesiącu urzędowania nowego szefa policji, dowództwo Armii Krajowej wpisało go na listę osób, które należy bezwzględnie zlikwidować za zbrodnie na narodzie polskim (tzw. Akcja "Główki"). Do wykonania wyroku wybrany został oddział Kedywu "Pegaz"(późniejsza nazwa "Parasol"), a jego dowódca, cichociemny Adam Borys "Pług", zlecił przygotowanie akcji I plutonowi, dowodzonemu przez Bronisława Pietraszewicza "Lota". Cały zespół składał się z 12 osób, podzielonych na cztery grupy (wykonawców zamachu, ubezpieczenie, kierowców oraz sygnalizację):
  • wykonawcy: Bronisław Pietraszewicz "Lot", jego zastępca Stanisław Huskowski "Ali", Zdzisław Poradzki "Kruszynka", Michał Issajewicz "Miś", jedocześnie kierowca wozu Adler-Trumpf-Junior;
  • ubezpieczenie: Marian Senger "Cichy", Zbigniew Gęsicki "Juno", Henryk Humięcki "Olbrzym";
  • kierowcy: Bronisław Hellwig "Bruno" - kierowca wozu Opel Kapitan, Kazimierz Sott "Sokół" - kierowca wozu Mercedes 170 V;
  • sygnalizacja (obserwacja): Maria Stypułkowska-Chojecka "Kama", Elżbieta Dziębowska "Dewajtis" (najmłodsza, czternastoletnia uczestniczka akcji ) i Anna Szarzyńska-Rewska "Hanka".

Popularne opisy akcji pomijają znaczący udział Teodory Żukowskiej, ps. "Milena", która od listopada 1939 roku pracowała jako sekretarka, a następnie referentka w urzędzie gubernatora dystryktu warszawskiego. Była prawdopodobnie najwyżej usytuowanym w niemieckiej administracji agentem Armii Krajowej. Za zgodą Podziemia podpisała volkslistę. Przez cały okres pracy w urzędzie przekazywała cenne informacje dowództwu ZWZ-AK, wśród nich comiesięczne raporty gubernatora Ludwiga Fischera. To także ona w grudniu 1943 roku zdobyła informację o modelu i numerze rejestracyjnym samochodu, którym co rano przyjeżdżał do pracy Kutschera: "Opel admiral na tablicach SS 20795". (Wcześniej przekazała także kontrwywiadowi AK jego rysopis i adres). Przyczyniła się tym samym do sukcesu wymierzonego w Kutscherę zamachu.


W akcji tej po stronie niemieckiej zginęło 5 osób (Franz Kutschera, jego kierowca, dwóch Niemców przed gmachem Dowództwa SS i Policji w Alejach Ujazdowskich 23 oraz niemiecki policjant na moście Kierbedzia), a 9 osób zostało rannych. Po stronie polskiej straty, wraz ze zmarłymi w następnych dniach w warszawskich szpitalach "Lotem" i "Cichym", wyniosły 4 zabitych i 2 rannych. W Alejach Ujazdowskich 31 lipca 1956 roku odsłonięto kamień pamiątkowy, na którym znajduje się tablica o treści:
"W tym miejscu 1 lutego 1944 roku z wyroku Polskiego Państwa Podziemnego Oddział Specjalny Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej "Parasol" wykonał udaną akcję na generała SS i policji Franza Kutscherę - kata Warszawy. W akcji polegli: Bronisław Pietraszewicz "Lot" lat 22 - dowódca akcji, Zbigniew Gęsicki "Juno" lat 24, Marian Senger "Cichy" lat 20, Kazimierz Sott "Sokół" lat 20. Cześć ich pamięci".


Tekst: Z.K., Ośrodek Informacji Naukowej CBW


Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych