Centralna Biblioteka Wojskowa
Aktualności
156. rocznica Powstania Styczniowego
16.01.2019
22 stycznia 1863 roku wybuchło Powstanie Styczniowe, największy w XIX w. polski zryw narodowy.



Bezpośrednią przyczyną wybuchu powstania był przymusowy pobór do wojska tzw. branka, ogłoszony na terenie Królestwa Polskiego. Tymczasowy Rząd Narodowy wezwał naród do powstania przeciwko Rosji. Już od 1860 roku sytuacja w Królestwie była bardzo napięta. Pojawiały się liczne manifestacje o wydźwięku niepodległościowym i antyrosyjskim. Brutalne rozbijanie protestów przez carat zradykalizowało nastroje.

"Pod koniec 1861 roku luźne dotąd grupy konspiracyjne utworzyły obóz "czerwonych", który był zwolennikiem zbrojnej walki o niepodległość i wzywał do powstania narodowego, oraz obóz "białych" skupiający ziemiaństwo i mieszczaństwo, przeciwny zbyt szybkim planom zrywu, propagujący idee pracy organicznej.


22 stycznia 1863 roku Tymczasowy Rząd Narodowy ogłosił Manifest powstańczy i dekrety o uwłaszczeniu chłopów. Tego samego dnia sześć tysięcy powstańców zaatakowało rosyjskie garnizony w Królestwie Polskim. Początek powstania, z uwagi na zaskoczenie Rosjan, okazał się sukcesem. Wojna miała charakter partyzancki i objęła tereny Królestwa Polskiego, Litwy, Białorusi i części Ukrainy. Oddziały leśne stoczyły ponad 1 200 bitew i potyczek. W wojskach powstańczych służyło łącznie około 200 tys. ludzi, jednak jednocześnie w walkach brało udział nie więcej niż 30 tys. Pod koniec 1863 roku łączny stan wojsk rosyjskich przeznaczonych do tłumienia powstania wynosił ponad 400 tys. żołnierzy.


W marcu 1864 roku władze rosyjskie chcąc zjednać do siebie chłopów ogłosiły dekret uwłaszczeniowy. Miesiąc później aresztowano przywódcę powstania Romualda Traugutta i innych członków Rządu Narodowego. Powstanie upadło jesienią 1864 roku, ostatni oddział powstańczy księdza generała Stanisława Brzóski utrzymał się na Podlasiu do wiosny 1865 roku.


Powstanie Styczniowe było najdłużej trwającym i najbardziej masowym ruchem niepodległościowym XIX w. Jego bilans był tragiczny. Zginęło lub zostało straconych, ponad 30 tys. powstańców, na zesłanie skazano co najmniej 38 tys. osób, a 10 tys. wyemigrowało. Po zakończeniu powstania Polaków dotknęły liczne represje m.in. wielu miastom odebrano prawa miejskie, co doprowadziło je do upadku, konfiskata majątków szlacheckich, kasacja klasztorów na obszarze Królestwa Polskiego, wysokie kontrybucje, a przede wszystkim likwidacja autonomii Królestwa Polskiego i aktywna rusyfikacja.


Powstanie Styczniowe, to jedno z najbardziej dramatycznych i ważnych wydarzeń w naszej historii nowożytnej. Walka podjęta w skrajnie trudnych warunkach była świadectwem wielkiej narodowej determinacji w dążeniu do odbudowania własnego, suwerennego państwa polskiego. I choć Powstanie zakończyło się porażką, przyczyniło się do ożywienia polskiego życia narodowego mobilizując Polaków z wszystkich trzech zaborów do dalszych działań na rzecz niepodległości, uwieńczonych sukcesem w listopadzie 1918 roku.


"Dla nas, żołnierzy wolnej Polski - stwierdził w rozkazie z 21 stycznia 1919 roku Józef Piłsudski – powstańcy 1863 roku są i pozostaną ostatnimi żołnierzami Polski, walczącej o swą swobodę, pozostaną wzorem wielu cnót żołnierskich, które naśladować będziemy".


Tekst: MB
Grafika: ze zbiorów CBW

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych