Centralna Biblioteka Wojskowa
Zbiory specjalne

Dział Zbiorów Specjalnych odpowiada za najcenniejsze, najciekawsze i w większości najstarsze zbiory Książnicy, w tym jedyny w Polsce, zróżnicowany zbiór piśmiennictwa wojskowego i paramilitarnego, tematycznie obejmujący zagadnienia historii wojen i wojskowości oraz tradycji żołnierskich. Wiele obiektów jest rzadkością, nie tylko w Polsce, ale również na świecie.

Obecnie zbiory specjalne liczą ponad 170 tysięcy jednostek bibliotecznych, są wśród nich rękopisy, stare druki, wydawnictwa kartograficzne, zbiory ikonograficzne, dokumenty życia społecznego oraz zbiory audiowizualne.

Wśród rękopisów na uwagę zasługują dokumenty królewskie, rozkazy i meldunki, spisy żołnierzy, dyplomy oraz kilkanaście znaczących kolekcji generalskich. Cenny jest zbiór patentów oficerskich i aktów mianowania na stopnie wojskowe od XVIII do XX wieku, sygnowanych przez dowódców wojskowych: gen. Tadeusza Kościuszkę, księcia Józefa Poniatowskiego, Wielkiego Księcia Konstantego, marszałka Józefa Piłsudskiego, gen. Władysława Andersa, a także przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego.

W zbiorze starych druków, które reprezentują prace historyczne, statuty, uniwersały, konstytucje, traktaty wojskowe, regulaminy i instrukcje, niezwykle ważne miejsce zajmuje inkunabuł z 1497 r. – dzieło Hartmanna Schedla „Liber chronicarum…” oraz prawdziwy unikat wśród poloników „Taktyka” Józefa Łęskiego z 1794 r., napisana na osobistą prośbę Naczelnika Powstania gen. Tadeusza Kościuszki.

Bardzo cenny jest prawie 40-tysięczny zbiór kartograficzny (XV-XXI w.), na który składają się atlasy i mapy luźne, a zwłaszcza wojskowe mapy topograficzne. Wyjątkową wartość historyczną i naukową posiada atlas świata Joana Blaeu`a, wydany w latach 1662-1664, w zaledwie 300 egz., uważany za arcydzieło sztuki kartograficznej.

Kolekcja plakatów wojskowych obejmuje ponad 2 tysiące obiektów, najcenniejsze z nich powstały w czasie I wojny światowej oraz w okresie międzywojennym, wśród ich autorów są tacy artyści, jak: Władysław Teodor Benda, Witold Gordon, Tadeusz Gronowski, Felicjan Szczęsny Kowarski, Kamil Mackiewicz.

Zbiór fotografii obejmuje zdjęcia pojedyncze i w albumach, związane z życiem wojska i żołnierzy w czasie pokoju i wojny, obrazują one udział wojska polskiego w życiu politycznym, społecznym, kulturalnym i sportowym kraju. Na uwagę zasługują album „Szwadronu Przybocznego Prezydenta” Stanisława Wojciechowskiego z lat 1922-1926 oraz „Kompania Zamkowa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej” z lat 1926-1938.

Bogaty zbiór grafiki ukazuje sceny batalistyczne oraz umundurowanie Wojska Polskiego, zwłaszcza z okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.

W dokumentach życia społecznego niezwykle interesujące są księgi adresowe Warszawy z lat 1920-1939, a w kolekcji druków ulotnych zbiór z okresu powstania kościuszkowskiego, a także odezwy z okresu I wojny światowej dotyczące formowania i walk Legionów Polskich oraz druki propagandowe z lat 1919-1921 dotyczące wojny polsko-bolszewickiej.

Zbiory specjalne podlegają szczególnej ochronie, stąd udostępniane są na miejscu, w Czytelni Zbiorów Specjalnych, na zasadach określonych w regulaminie. Korzystanie ze zbiorów ułatwiają: katalog on-line, e-kartoteka oraz katalogi tradycyjne. Pomocą służą również bibliotekarze – specjaliści od poszczególnych kolekcji.

Dział Zbiorów Specjalnych zajmuje się nie tylko ochroną, przechowywaniem, opracowywaniem i udostępnianiem tak cennego zbioru Książnicy, ale również monitoruje rynek antykwaryczny w poszukiwaniu obiektów uzupełniających zgromadzone zbiory oraz bierze udział w aukcjach. Wykonuje zestawienia bibliograficzne (kwerendy) dla instytucji i użytkowników indywidualnych, zgodnie ze specjalizacją Biblioteki. Ponadto czynnie uczestniczy w popularyzacji dziejów oręża polskiego oraz zbiorów Książnicy poprzez organizację wystaw, wybór i opracowywanie materiałów do wydawnictw, a także w wydarzeniach o charakterze zbiorowym (konferencje naukowe, olimpiady historyczne, konkursy, stoiska promocyjne).

Kierownikiem Działu Zbiorów Specjalnych jest starszy kustosz, pani mgr Renata Jabłkowska-Marek (tel. 261 816 826), adres e-mail: r.jablkowska-marek@ron.mil.pl
Telefon do Działu Zbiorów Specjalnych: 261-817-389
Email:  cbw.zbioryspecjalne@ron.mil.pl

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych